Smog w Polsce: kiedy powietrze jest najgorsze i jak sprawdzić prognozę

Smog w Polsce pojawia się przede wszystkim zimą, w sezonie grzewczym. Jego głównym źródłem jest spalanie węgla i drewna w domowych piecach, a najgorzej jest w mroźne, bezwietrzne dni, kiedy zanieczyszczenia nie mają jak się rozproszyć. Przed wyjściem z domu warto sprawdzić stężenia pyłów PM2,5 i PM10 w prognozie jakości powietrza.

Czym jest smog

Smog to mieszanina pyłów zawieszonych i gazów, która zalega przy ziemi, gdy powietrze słabo się miesza. W Polsce zimą dominuje smog nazywany smogiem typu londyńskiego: pyły PM10 i PM2,5, sadza i związki siarki pochodzące głównie z ogrzewania domów. Latem w słoneczne, upalne dni może pojawić się smog fotochemiczny, w którym ważną rolę odgrywa ozon powstający z zanieczyszczeń z transportu.

Kiedy jakość powietrza jest najgorsza

Najwyższe stężenia pyłów notuje się w chłodne dni pod wpływem wyżu, gdy wiatr jest bardzo słaby. Kluczowa jest inwersja temperatury: przy ziemi zalega zimne powietrze, a nad nim leży warstwa cieplejszego. Taka warstwa działa jak pokrywka i nie pozwala dymowi z kominów unieść się wyżej. Najgorzej bywa wieczorem i w nocy, kiedy w wielu domach jednocześnie pali się w piecach.

Szczególnie narażone są miejscowości położone w dolinach i kotlinach, gdzie zimne powietrze łatwo się zatrzymuje. Dobrym przykładem jest Kraków w dolinie Wisły, a także wiele miast Małopolski i Śląska. Prognozę dla tych miejsc znajdziesz na stronach pogoda Kraków i pogoda Katowice.

Poprawę przynosi zmiana pogody. Silniejszy wiatr rozwiewa zanieczyszczenia, a opady deszczu i śniegu wymywają pył z powietrza. Dlatego zmiana z mroźnego wyżu na wietrzną, deszczową pogodę zwykle szybko oczyszcza powietrze.

PM2,5 i PM10: co oznaczają liczby

PM10 to cząstki pyłu o średnicy do 10 mikrometrów, PM2,5 do 2,5 mikrometra. Mniejsze cząstki wnikają głębiej do płuc, a najdrobniejsze mogą przedostawać się do krwiobiegu, dlatego PM2,5 uważa się za bardziej szkodliwe. Stężenia podaje się w mikrogramach na metr sześcienny (µg/m³).

Normę dobową UE dla PM10 można przekroczyć najwyżej przez 35 dni w roku. Poziom informowania i poziom alarmowy obowiązują w Polsce od 2019 roku. Gdy stężenia je przekraczają, mieszkańcy dostają komunikaty i zalecenia, aby ograniczyć przebywanie na zewnątrz.

Europejski indeks jakości powietrza

Na stronach miast w PogodaPolski pokazujemy europejski indeks jakości powietrza (EAQI), stosowany przez Europejską Agencję Środowiska. Indeks łączy stężenia kilku zanieczyszczeń w jedną liczbę i opis: od dobrej, przez dostateczną i umiarkowaną, po złą, bardzo złą i skrajnie złą jakość powietrza. Wartości pochodzą z modelu CAMS i są prognozą, a nie pomiarem ze stacji.

Pomiary z polskich stacji monitoringu publikuje Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ). Jeśli zależy Ci na wartościach z najbliższej stacji, sprawdź także dane GIOŚ.

Jak chronić się w dni smogowe

• Przenieś bieganie, jazdę na rowerze i długie spacery na dni z wiatrem lub opadami.
• Wietrz mieszkanie krótko i wtedy, gdy stężenia są najniższe, często około południa.
• Dzieci, seniorzy, kobiety w ciąży i osoby z chorobami serca lub płuc powinny szczególnie ograniczać wysiłek na zewnątrz.
• Rozważ oczyszczacz powietrza w domu i maskę z filtrem, jeśli musisz długo przebywać na zewnątrz.

Co zmienia się w Polsce

W wielu województwach obowiązują uchwały antysmogowe, które ograniczają spalanie najgorszych paliw i stopniowo eliminują stare piece. W Krakowie od 1 września 2019 roku obowiązuje zakaz palenia węglem i drewnem w domowych instalacjach grzewczych. Programy wymiany pieców, takie jak „Czyste Powietrze”, pomagają mieszkańcom przejść na czystsze ogrzewanie. Mimo to w mroźne, bezwietrzne dni smog wciąż wraca w wielu częściach kraju, dlatego prognoza jakości powietrza pozostaje ważna.